Historia stanowiska



Historia odkrycia:
 
Pierwsze doniesienia o występowaniu kości na terenie kopalni iłów „Górażdże” S.A. pochodzą z lat 80-tych. Ówczesny licealista, a obecnie pracownik Uniwersytetu Opolskiego, mieszkaniec Krasiejowa - Krzysztof Spałek odnalazł nietypowe kości i zawiózł je do Uniwersytetu Wrocławskiego. Dopiero jednak w latach 90 rozpoczęła się eksploatacja tego stanowiska. Prof. dr hab. Jerzy Dzik z Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie wraz                   z asystentem przyjechali do Krasiejowa po otrzymaniu informacji, że znajdowano tu nietypowe kości dużych zwierząt. Przez kilka lat trwało rozpoznawanie stanowiska. Regularne prace wydobywcze rozpoczęły się w roku 2000. Wtedy to podpisano umowę pomiędzy Instytutem Paleobiologii a Górażdże Cement S.A. o sponsorowaniu przedsięwzięcia przez firmę. W ramach umowy zorganizowano wakacyjne Studenckie Obozy Poszukiwawcze w latach 2000 - 2002. Wzięli w nim udział studenci z całej Polski.
 
            Od roku 2002 nadzór merytoryczny nad stanowiskiem przejęli pracownicy Katedry Biosystematyki Uniwersytetu Opolskiego.  W przyszłości planuje się przy współudziale władz województwa, władz gminy, stowarzyszeń lokalnych oraz Uniwersytetu Opolskiego zorganizowanie w Krasiejowie jednostki naukowo-rekreacyjnej pozwalającej na dalsze badania terenu.
   
Charakterystyka stanowiska:
 
          Wiek kości znajdowanych w Krasiejowie określany jest na około 225 mln lat. Przypada to na okres późnego triasu (kajper). Trias był najstarszym okresem ery mezozoicznej trwającej od 230 mln do 65 mln lat temu.
W okresie triasu na Ziemi występował jeden wielki kontynent Pangea (ukształtowany w poprzedniej erze paleozoicznej) o dość jednorodnym, ciepłym klimacie. Nie było dzisiejszych biegunów zimna ani pustyń. Pod koniec triasu rozpoczynają się jednak zmiany. Wielka Pangea zaczyna pękać, tworzą się liczne interkontynentalne morza i jeziora. Jedno z takich jezior obejmowało w przybliżeniu teren dzisiejszej Polski południowej, Niemiec, Francji. Był to ogromny zbiornik wody słodkiej, jednak dość płytki z licznymi mieliznami i wysepkami. W okolicach dzisiejszego Krasiejowa znajdowała się prawdopodobnie delta rzeczna. Właśnie owa rzeka nanosiła kości martwych zwierząt, gromadząc je w jednym miejscu. Stanowisko paleontologiczne w Krasiejowie nie jest bowiem stanowiskiem katastroficznym. Nie znajdujemy tutaj szkieletów artykułowanych (czyli zachowanych zgodnie z anatomiczymi prawidłami), a raczej bezładnie porozrzucane szczątki.
            Kości występują na dwóch poziomach. Poziomy te różnią się składem gatunkowym. Na dolnym horyzoncie dominują kości zwierząt wodnych: metopozaurów, cyklotozaurów, fitozaurów. Górny poziom to nagromadzenie zwierząt bardziej lądowych: aetozaurów, dinozaurów. Być może dolny poziom to dno zbiornika wodnego, a górny to już jego brzeg.
             Trias jest to rozkwit wielkich płazów, zwanych meandrowcami lub labiryntodontami. Nazwa pochodzi od charakterystycznie uformowanej dentyny tworzącej liczne wgłębienia na powierzchni zęba. W Krasiejowie spotykamy szczątki dwóch przedstawicieli tej grupy.
           Metopozaury były wodnymi drapieżnikami. Budowa ich szkieletu wskazuje, że prawdopodobnie spoczywały na dnie zbiornika wodnego czyhając na przepływające ryby. Polowały otwierając paszczę i zasysając wodę wraz z potencjalna ofiarą.
Osiągały długość około 2 metrów. Czaszka tych zwierząt jest stosunkowo płaska. Oczodoły umiejscowione są nietypowo, bo w przedniej części czaszki - blisko nozdrzy. Takie umiejscowienie oczu mogło być pomocne przy polowaniu w mętnej wodzie przydennej.
            Cyklotozaury różnią się od metopozaurów przede wszystkim umiejscowieniem oczu. Oczodoły są w tylnej części czaszki. Były raczej drapieżnikami lądowymi, biologią życia mogły być zbliżone do dzisiejszych aligatorów. Osiągały długość nawet do 3-4 metrów.
W Krasiejowie natrafiono na czaszkę cyklotozaura z żuchwą, a także na liczne kręgi, żebra, kości długie, kości pasa barkowego. Jest to pierwsze znalezisko w świecie kompletnej żuchwy i kości długich tego gatunku (znane do tej pory tylko z pokrewnych rodzin Capitosauridae).
          Prócz płazów w tym okresie żyją tez gady naczelne. Znaleziono szczątki drapieżnych fitozaurów. Były one podobne pokrojem ciała i pyska do dzisiejszych gawiali, można je uznać z dużym prawdopodobieństwem za ścisłe odpowiedniki ekologiczne. Przesunięcie nozdrzy na czoło i zaczątki wtórnego podniebienia niewątpliwie ułatwiało fitozaurom życie w wodzie.
         Aetozaury to stosunkowo niewielkie, parometrowej długości tekodonty, z rozbudowanym pancerzem z płyt kostnych wokół ciała. Ich pyski były wydłużone na końcu w nieduży ryj, a tępe zęby wskazują na przystosowanie do roślinożerności. Prawdopodobnie odżywiały się ryjąc w ziemi i szukając szczątków roślin.
          Wśród kości krasiejowkich szczątki ściśle lądowych gadów są rzadkie. Najbardziej intrygujące są kości znalezione na górnym poziomie, a zidentyfikowane jako należące do pradinozaura Silesaurus opolensis. Jest to jeden z najstarszych okazów tej grupy gadów. Było to niewielkie zwierzę, ok. 1,5 metra wysokości. Jego miednica ma cechy znane tylko u bardzo pierwotnych dinozaurów, natomiast budowa kręgów szyjnych jest znacznie bardziej zawansowana. Szczególną cechą gatunku z Krasiejowa zbliżającą go do dinozaurów ptasiomiednicznych, jest wydatny ostry dziób na wierzchołku żuchwy. Wskazuje to na roślinożerność. Mozaikowy zestaw cech anatomicznych ustawia ten gatunek wiekowo i anatomicznie pośrodku pierwszych rozgałęzień drzewa rodowego dinozaurów.
Prócz wyżej wymienionych w Krasiejowie znaleziono również kości czaszki, kręgi szyjne i ogonowe należące do dużego gada drapieżnego – teratozaura. Mógł on osiągać 5 metrów długości.
Prócz tego znajduje się również skamieniałości drobnych triasowych kręgowców oraz bezkręgowców.


Zakład Paleobiologii
Katedra Biosystematyki
ul. Oleska 22
45-052 Opole
tel: o -77 401 60 10
email: paleontologia@uni.opole.pl


dol